Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, bireyin serbestçe hareket etme özgürlüğünü koruma altına alan ve ceza hukuku bakımından ciddi yaptırımlara bağlanan suç tiplerinden biridir. Bu suç, bir kimsenin iradesi dışında bir yerde tutulması, bir yere gitmesinin engellenmesi ya da bulunduğu yerden ayrılmasına izin verilmemesi şeklinde ortaya çıkar.

Suç, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 109. maddesinde düzenlenmiştir. Kanun koyucu, kişi özgürlüğünü temel bir anayasal hak olarak kabul etmiş ve bu hakkın ihlalini ağır hapis cezaları ile yaptırıma bağlamıştır.

Aygören Hukuk, ceza hukuku alanındaki tecrübesiyle kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin soruşturma ve kovuşturma süreçlerinde hem mağdur hem de şüpheli/sanık taraf açısından profesyonel hukuki destek sunmaktadır.

1. Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu Nedir?

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, bir kimsenin hukuka aykırı olarak bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünün engellenmesi ile oluşur.

Bu suç;

• Bir kişiyi zorla bir yerde tutmak,
• Bir odaya kilitlemek,
• Araç içinde alıkoymak,
• Gitmek istediği yere gitmesini fiziksel veya fiili olarak engellemek

şeklinde işlenebilir.

Önemli olan, mağdurun hareket özgürlüğünün somut şekilde kısıtlanmış olmasıdır.

2. Suçun Unsurları

Bu suçun oluşabilmesi için şu unsurların birlikte bulunması gerekir:

a) Mağdurun Hareket Özgürlüğünün Engellenmesi

Mağdurun bulunduğu yerden ayrılmasının veya gitmek istediği yere gitmesinin fiilen engellenmesi gerekir.

b) Hukuka Aykırılık

Eylemin hukuki bir yetkiye dayanmaması gerekir. Örneğin, yakalama yetkisi bulunan kolluk görevlisinin kanuna uygun işlemi bu suçu oluşturmaz.

c) Kast

Suç kasten işlenebilir. Failin, mağdurun özgürlüğünü kısıtladığını bilerek ve isteyerek hareket etmesi gerekir.

Taksirle (dikkatsizlikle) işlenmesi mümkün değildir.

3. Suçun Cezası (TCK m.109)

Türk Ceza Kanunu m.109’a göre:

• Temel hâlde: 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.

Ancak bazı durumlarda ceza artırılmaktadır.

4. Nitelikli Hâller

Kanun, suçun belirli şekillerde işlenmesini daha ağır cezaya bağlamıştır.

a) Cebir, Tehdit veya Hile ile İşlenmesi

Eğer mağdur cebir (fiziksel güç), tehdit veya hile kullanılarak alıkonulmuşsa ceza artırılır.

b) Silahla İşlenmesi

Failin silah kullanması cezayı artıran bir nitelikli hâlidir.

c) Birden Fazla Kişi Tarafından İşlenmesi

Suçun birlikte işlenmesi hâlinde ceza artmaktadır.

d) Üstsoy, Altsoy veya Eşe Karşı İşlenmesi

Aile içi ilişkiler kapsamında işlenmesi cezanın artırılmasına neden olur.

e) Kamu Görevinin Sağladığı Nüfuzun Kötüye Kullanılması

Failin kamu görevlisi olması ve görevinden kaynaklanan yetkisini kötüye kullanması hâlinde ceza ağırlaşır.

f) Çocuğa veya Kendini Savunamayacak Kişiye Karşı İşlenmesi

Mağdurun çocuk veya fiziksel/ruhsal açıdan savunmasız olması da artırıcı sebeptir.

5. Suçun Süresi ve Önemi

Bu suçta özgürlüğün kısıtlanma süresi önemlidir. Çok kısa süreli ve anlık müdahaleler her zaman bu suçu oluşturmayabilir. Ancak uygulamada birkaç dakikalık alıkoymalar dahi somut olayın özelliklerine göre suç kapsamında değerlendirilebilmektedir.

Örneğin:

• Bir kişiyi zorla arabaya bindirip bir süre götürmek,
• Evden çıkmasına fiziksel olarak engel olmak,
• Kapıyı kilitleyerek içeride tutmak

bu suç kapsamında değerlendirilebilir.

6. Şikâyet, Soruşturma ve Uzlaştırma

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu kural olarak şikâyete bağlı değildir. Savcılık suçu öğrendiğinde resen soruşturma başlatır.

Suçun basit hâli bazı durumlarda uzlaştırma kapsamına girebilse de nitelikli hâller uzlaştırma kapsamında değildir.

Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi, her durumda davanın düşmesini sağlamaz.

7. Görevli ve Yetkili Mahkeme

• Suçun temel hâlinde görevli mahkeme genellikle Asliye Ceza Mahkemesidir.
• Nitelikli hâller söz konusu ise ve ceza miktarı ağırlaşmışsa Ağır Ceza Mahkemesi görevli olabilir.

Yetkili mahkeme, kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir.

8. Diğer Suçlarla Birlikte İşlenmesi

Uygulamada bu suç sıklıkla;

• Tehdit,
• Kasten yaralama,
• Cinsel saldırı,
• Yağma

gibi suçlarla birlikte gündeme gelmektedir.

Özellikle cinsel saldırı amacıyla bir kimsenin alıkonulması hâlinde hem cinsel suç hem de kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu ayrı ayrı değerlendirilir.

9. Tutuklama ve Koruma Tedbirleri

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, özellikle nitelikli hâllerde ağır yaptırımlar içerdiğinden, uygulamada tutuklama tedbiri gündeme gelebilmektedir.

Mahkeme;

• Kaçma şüphesi,
• Delil karartma ihtimali,
• Mağdur üzerinde baskı kurulma riski

gibi hususları değerlendirerek tutuklama kararı verebilir.

Ayrıca mağdurun korunması amacıyla uzaklaştırma ve diğer koruma tedbirleri de uygulanabilir.

10. Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Davalarında Hukuki Destek

Bu suç, hem mağdur hem de sanık açısından ağır sonuçlar doğurabilecek bir ceza yargılamasına konu olmaktadır. Özellikle olayın “özgürlüğün kısıtlanması” boyutuna ulaşıp ulaşmadığı, süresi ve eylemin hukuki niteliği titizlikle değerlendirilmelidir.

Yanlış vasıflandırmalar ciddi hak kayıplarına neden olabilir. Bu nedenle soruşturma aşamasından itibaren etkin bir savunma stratejisi belirlenmesi büyük önem taşır.

Aygören Hukuk, ceza hukuku alanındaki deneyimiyle kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin dosyalarda müvekkillerine profesyonel hukuki destek sunmaktadır. Konya avukat tecrübesiyle yürütülen çalışmalar sayesinde hem mağdur haklarının korunması hem de savunma hakkının etkin kullanılması hedeflenmektedir.

SONUÇ

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, bireyin temel hak ve özgürlüklerinden biri olan hareket serbestisini korumaya yöneliktir. Eylemin süresi, işleniş biçimi ve mağdurun durumu ceza miktarını doğrudan etkiler.

Ceza yargılamasının teknik yapısı dikkate alındığında, soruşturma ve kovuşturma sürecinin profesyonel şekilde yürütülmesi hak kayıplarının önlenmesi açısından son derece önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu şikâyete bağlı mıdır?

Hayır. Kural olarak resen soruşturulur.

2. Mağdurun rızası varsa suç oluşur mu?

Gerçek ve serbest iradeye dayanan bir rıza varsa suç oluşmayabilir. Ancak cebir, tehdit veya baskı altında verilen rıza geçerli değildir.

3. Kısa süreli alıkoyma da suç sayılır mı?

Somut olayın özelliklerine göre kısa süreli özgürlük kısıtlamaları da suç kapsamında değerlendirilebilir.

4. Bu suçta tutuklama olur mu?

Özellikle nitelikli hâller söz konusuysa tutuklama tedbiri uygulanabilir.

5. Bu davalarda avukatla temsil zorunlu mudur?

Belirli hâllerde zorunlu müdafilik söz konusu olabilir. Ancak hem mağdur hem de sanık açısından sürecin deneyimli bir Konya avukat tarafından yürütülmesi hak kayıplarının önlenmesi bakımından önemlidir.