Faturaya Dayalı İcra Takibi Yapılabilir mi? Ödenmeyen Faturalar İçin İcra Takibi ve İtiraz Süreci

Ticari hayatta mal veya hizmet satışlarının önemli bir bölümü, düzenlenen faturalar üzerinden kayıt altına alınmaktadır. Ancak faturanın düzenlenmiş olması, satış bedelinin mutlaka tahsil edildiği anlamına gelmemektedir. Özellikle vadeli satışlarda, mal teslim edilmiş veya hizmet yerine getirilmiş olmasına rağmen fatura bedelinin ödenmemesi, işletmeler açısından önemli bir alacak sorununa dönüşebilmektedir.

Bu durumda alacaklıların en çok merak ettiği konulardan biri, ödenmeyen bir faturaya dayanılarak doğrudan icra takibi başlatılıp başlatılamayacağıdır.

Peki, yalnızca faturanın bulunması icra takibi için yeterli midir? Faturanın borçlu tarafından imzalanmış olması gerekir mi? E-fatura veya e-arşiv faturasıyla icra takibi yapılabilir mi? Faturaya sekiz gün içerisinde itiraz edilmemesi borcun kabul edildiği anlamına mı gelir? Borçlu icra takibine itiraz ederse alacaklı hangi yollara başvurabilir?

Bu soruların cevapları, faturanın hukuki niteliği ile icra takibinin başlatılması ve alacağın ispat edilmesi arasındaki ayrımın doğru yapılmasını gerektirmektedir.

Konya'da faaliyet gösteren Aygören Hukuk tarafından hazırlanan bu yazıda, faturaya dayalı icra takibinin hukuki dayanaklarını, ödenmeyen faturaların tahsil süreçlerini, borçlunun itiraz hakkını ve alacaklının başvurabileceği hukuki yolları farazi örneklerle ele alıyoruz.

1. Faturaya Dayalı İcra Takibi Yapılabilir mi?

Evet. Ödenmeyen bir faturaya dayanılarak ilamsız icra takibi başlatılması mümkündür. Ancak faturanın icra takibine dayanak gösterilebilmesi ile faturadaki alacağın hukuken ispat edilmiş olması birbirinden farklı konulardır.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 58. maddesi uyarınca para alacaklarının tahsili amacıyla genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatılabilir.

Bu takip türünde alacaklının, icra takibini başlatmadan önce mutlaka mahkeme kararı alması veya elinde kambiyo senedi bulundurması gerekmemektedir.

Dolayısıyla satılan malın veya sunulan hizmetin bedeli ödenmemişse, alacaklı fatura alacağına dayanarak borçlu hakkında genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatabilir.

Ancak burada önemli bir hukuki ayrım bulunmaktadır:

İcra takibinin başlatılabilmesi, faturanın tek başına alacağın varlığını kesin olarak ispat ettiği anlamına gelmez.

Borçlunun ödeme emrine süresi içerisinde itiraz etmesi durumunda takip durabilir. Böyle bir durumda alacaklı, takip konusu alacağın gerçekten mevcut olduğunu hukuken ispat etmek zorunda kalabilir.

Örneğin hiçbir mal satışı veya hizmet ilişkisi bulunmaksızın bir kişi adına fatura düzenlenmesi, sırf fatura mevcut olduğu için o kişinin borçlu olduğu anlamına gelmez.

Bu nedenle faturaya dayalı icra takibinde iki farklı aşama bulunmaktadır: İlki takibin başlatılması, ikincisi ise uyuşmazlık çıkması hâlinde alacağın hukuken ispatlanmasıdır.

2. Fatura Hukuken Ne Anlama Gelir? Fatura Tek Başına Borcu İspatlar mı?

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 229. maddesinde fatura, satılan mal veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı gösteren ticari belge olarak düzenlenmiştir.

Faturanın temel işlevi, gerçekleştirilen ticari işlemin niteliği, miktarı ve bedeli gibi hususları belgelendirmektir.

Ancak faturanın düzenlenmesi, taraflar arasında mutlaka geçerli bir borç ilişkisinin bulunduğunu veya faturaya konu mal ya da hizmetin teslim edildiğini tek başına kanıtlamaz.

Örneğin bir şirketin başka bir şirket adına 500.000 TL tutarında fatura düzenlemesi mümkündür. Ancak bu faturanın düzenlenmiş olması, karşı tarafın söz konusu tutarı borçlandığının tartışmasız biçimde kabul edileceği anlamına gelmemektedir.

Uyuşmazlık çıkması durumunda özellikle aşağıdaki hususlar önem taşımaktadır:

• Taraflar arasında satış veya hizmet sözleşmesinin bulunup bulunmadığı.
• Faturaya konu malın teslim edilip edilmediği veya hizmetin yerine getirilip getirilmediği
• Düzenlenen faturanın karşı tarafa ulaşıp ulaşmadığı.
• Faturanın tarafların ticari defterlerine kaydedilip kaydedilmediği.
• Fatura bedelinin tamamen veya kısmen ödenip ödenmediği.
• Borcun vadesinin gelip gelmediği.

Fatura, ticari ilişkide önemli bir ispat aracı olmakla birlikte, alacağın varlığına ilişkin diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir.

Farazi Olay: Mal Teslim Edilmeden Fatura Düzenlenmesi

Konya'da faaliyet gösteren bir mobilya üreticisi, başka bir işletmeye 250.000 TL tutarında mobilya satışı gerçekleştirdiğini ileri sürerek fatura düzenlemiştir.

Ancak faturanın muhatabı olan işletme, herhangi bir mobilya teslim almadığını ve satış işleminin gerçekleşmediğini belirtmektedir.

Satıcı, bu faturaya dayanarak ilamsız icra takibi başlatabilir.

Bununla birlikte alıcı ödeme emrine süresinde itiraz ederse takip durur. Satıcının alacak iddiasını ileri sürdüğü yargılamada, yalnızca faturanın varlığına dayanması yeterli olmayabilir.

Bu durumda sözleşme, teslim tutanağı, sevk irsaliyesi, yazışmalar ve ticari defterler gibi deliller önem kazanacaktır.

Dolayısıyla faturanın düzenlenmesi ile faturaya konu edimin gerçekten yerine getirilmesi birbirinden ayrı hukuki meselelerdir.

3. Faturaya Sekiz Gün İçerisinde İtiraz Edilmezse Ne Olur?

Faturaya dayalı alacak uyuşmazlıklarında en önemli düzenlemelerden biri, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 21. maddesidir.

TTK m.21/2 uyarınca faturayı alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içerisinde faturanın içeriğine itiraz etmezse bu içeriği kabul etmiş sayılır.

Ancak bu düzenlemenin kapsamı uygulamada zaman zaman yanlış anlaşılmaktadır.

Faturaya sekiz gün içerisinde itiraz edilmemesi, faturada yazılı her türlü borcun hiçbir koşulda itiraz edilemeyecek biçimde kesinleşmesi anlamına gelmez.

Söz konusu hüküm esas olarak faturanın olağan içeriği bakımından ispat hukuku açısından sonuç doğurmaktadır.

Örneğin taraflar arasında gerçekten gerçekleşmiş bir mal satışı varsa, gönderilen faturada malın miktarı veya birim fiyatı gibi hususların gösterilmesi ve buna süresinde itiraz edilmemesi hukuki önem taşıyabilir.

Buna karşılık taraflar arasında hiçbir sözleşme ilişkisi bulunmuyorsa, bir kişinin başka biri adına tek taraflı fatura düzenleyip sekiz gün beklemesiyle kendiliğinden borç ilişkisi oluşturulamaz.

Başka bir ifadeyle, faturaya itiraz edilmemesi, varlığı ispatlanmamış bir sözleşmeyi kendiliğinden meydana getirmez.

AvukatPortal+1

Farazi Olay: Sekiz Gün İçerisinde İtiraz Edilmeyen Fatura

Bir yazılım firması, müşterisi olan şirkete sözleşme kapsamında sunduğu hizmet karşılığında 120.000 TL tutarında fatura düzenleyerek göndermiştir.

Müşteri şirket faturayı teslim almış ancak sekiz gün içerisinde faturanın içeriğine herhangi bir itirazda bulunmamıştır.

Daha sonra faturadaki hizmet bedelinin yanlış olduğunu ileri sürmüştür.

Bu durumda taraflar arasındaki sözleşmenin içeriği, hizmetin yerine getirilip getirilmediği ve faturanın olağan içeriğine ilişkin kanuni karine birlikte değerlendirilir.

Sekiz gün içerisinde itiraz edilmemiş olması, faturanın içeriği bakımından düzenleyen lehine hukuki sonuç doğurabilir.

Ancak müşteri şirketin sonradan hiçbir savunma yapamayacağı veya sözleşmenin varlığına ilişkin uyuşmazlığın kendiliğinden ortadan kalkacağı söylenemez.

4. Faturaya İtiraz Etmek ile İcra Takibine İtiraz Etmek Aynı Şey midir?

Hayır. Uygulamada sıkça karıştırılan bu iki itiraz, birbirinden tamamen farklı hukuki işlemlerdir.

Faturaya itiraz, Türk Ticaret Kanunu'nun 21. maddesi kapsamında faturanın içeriğine yönelik olarak gerçekleştirilen işlemdir.

İcra takibine itiraz ise borçluya gönderilen ödeme emrine karşı İcra ve İflas Kanunu kapsamında başvurulan hukuki yoldur.

Bu iki itirazın süreleri ve sonuçları farklıdır.

Özellikle belirtilmelidir ki faturaya daha önce itiraz edilmiş olması, sonradan gönderilen icra ödeme emrine ayrıca itiraz edilmesi gerekliliğini ortadan kaldırmaz.

Benzer şekilde, faturaya sekiz gün içerisinde itiraz edilmemiş olması da genel haciz yoluyla başlatılan icra takibindeki yedi günlük itiraz hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Farazi Olay: Faturaya İtiraz Eden Ancak Ödeme Emrine İtiraz Etmeyen Şirket

Bir işletmeye, gerçekte teslim edilmediğini ileri sürdüğü ürünler nedeniyle 300.000 TL tutarında fatura gönderilmiştir.

İşletme, faturayı aldıktan üç gün sonra satıcıya yazılı şekilde itiraz etmiştir.

Buna rağmen satıcı, aynı faturaya dayanarak genel haciz yoluyla icra takibi başlatmış ve işletmeye ödeme emri tebliğ edilmiştir.

İşletme, faturaya daha önce itiraz ettiği için icra dosyasında ayrıca işlem yapmasına gerek olmadığını düşünmektedir.

Oysa faturaya yapılan itiraz, icra dairesine yönelik ödeme emri itirazının yerine geçmez.

İşletmenin ödeme emrine karşı kanuni süre içerisinde gerekli itirazı yapmaması hâlinde, takip kesinleşerek haciz aşamasına geçebilir.

Bu örnek, faturaya itiraz ile icra takibine itirazın ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini açıkça göstermektedir.

5. Ödenmeyen Fatura İçin İcra Takibi Nasıl Başlatılır?

Ödenmeyen fatura alacakları bakımından başvurulabilecek temel takip yolu, genel haciz yoluyla ilamsız icra takibidir.

Alacaklının bu yolu kullanabilmesi için takip öncesinde mutlaka alacak davası açmış olması gerekmez.

Bununla birlikte takip başlatılmadan önce alacağın dayanağının ve miktarının doğru belirlenmesi önemlidir.

5.1. Fatura ve Alacak Belgelerinin İncelenmesi

Öncelikle faturaya konu ticari işlem araştırılmalıdır.

Örneğin mal satışı söz konusuysa sipariş belgeleri, sözleşme, teslim tutanağı ve sevk irsaliyesi incelenebilir.

Hizmet sunulmuşsa hizmet sözleşmesi, iş teslim tutanakları, yazışmalar ve hizmetin gerçekleştirildiğini gösteren kayıtlar önem kazanabilir.

Bu belgelerin toplanması, özellikle borçlunun icra takibine itiraz etmesi hâlinde alacağın ispatı bakımından faydalıdır.

5.2. Alacağın Muacceliyetinin ve Faizin Belirlenmesi

Faturada belirtilen tutarın talep edilebilir hâle gelip gelmediği araştırılmalıdır.

Taraflar ödeme için belirli bir vade kararlaştırmış olabilir.

Örneğin sözleşmede faturanın düzenlenmesinden itibaren 60 gün sonra ödeme yapılacağı belirtilmişse, borcun muacceliyeti bu sözleşme hükmü çerçevesinde değerlendirilir.

Ayrıca faiz talep edilecekse uygulanacak faiz türü, başlangıç tarihi ve oranı belirlenmelidir.

Ticari işlemlerde geç ödemeye ilişkin Türk Ticaret Kanunu'nun 1530. maddesi ile Türk Borçlar Kanunu'nun temerrüt hükümleri önem taşıyabilir.

Her fatura için düzenleme tarihinden itibaren kendiliğinden temerrüt faizi işlemeye başlayacağı varsayımı doğru değildir.

5.3. İcra Takip Talebinin Hazırlanması

Alacaklı, yetkili icra dairesinde borçlu hakkında takip başlatabilir.

Takip talebinde borçlunun kimliği, alacağın miktarı, hukuki dayanağı ve talep edilen faiz gibi hususlar belirtilir.

Takibin faturaya dayanması hâlinde fatura bilgileri ve ilgili belgeler takip talebinde gösterilebilir.

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte faturanın başlangıçta mahkemece doğrulanmış olması aranmaz.

5.4. Ödeme Emrinin Borçluya Tebliği

İcra dairesi tarafından borçluya ödeme emri gönderilir.

Borçlu, genel haciz yoluyla ilamsız takipte ödeme emrinin tebliğinden itibaren kural olarak yedi gün içerisinde icra dairesine itiraz edebilir.

Süresinde yapılan geçerli itiraz takibi durdurur. İtiraz edilmemesi hâlinde ise takip kesinleşerek kanuni koşullar altında haciz işlemlerine geçilebilir.

6. Faturaya Dayalı İcra Takibine Borçlu İtiraz Ederse Ne Olur?

Borçlu, ödeme emrine yedi günlük süre içerisinde itiraz ettiğinde genel haciz yoluyla ilamsız takip durur.

Borçlu, faturaya konu malın teslim edilmediğini, hizmetin yerine getirilmediğini, borcun ödendiğini veya hiçbir borç ilişkisinin bulunmadığını ileri sürebilir.

İtiraz üzerine takibin durması, alacaklının alacağının ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Ancak alacaklının durmuş takibe devam edebilmesi için kanunda öngörülen hukuki yollardan uygun olanına başvurması gerekir.

Bu yolların başında itirazın iptali davası ve şartları mevcutsa itirazın kaldırılması bulunmaktadır.

6.1. İtirazın İptali Davası

İcra ve İflas Kanunu'nun 67. maddesi uyarınca alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içerisinde itirazın iptali davası açabilir.

Bu davada taraflar arasındaki temel borç ilişkisi ve takip konusu alacağın varlığı incelenir.

Faturanın yanında sözleşme, teslim belgesi, ticari defter kayıtları ve diğer deliller önem kazanır.

Davada alacağın varlığı ispatlanır ve itirazın iptaline karar verilirse duran icra takibine devam edilmesi mümkün olur.

Alacağın likit olması ve diğer kanuni koşulların bulunması hâlinde icra inkâr tazminatı da gündeme gelebilir. İİK m.67 kapsamında öngörülen bu tazminat, şartları oluştuğunda hükmolunan tutarın yüzde yirmisinden az olamaz.

Ancak her itirazın iptali davasında otomatik olarak icra inkâr tazminatına hükmedileceği düşünülmemelidir.

6.2. İtirazın Kaldırılması

İtirazın kaldırılması, İİK m.68 ve devamında düzenlenmiş özel bir yoldur.

Bu yola başvurulabilmesi için takip dayanağının kanunda öngörülen nitelikte bir belge olması gerekir.

Alacaklının tek taraflı düzenlediği sıradan bir fatura, kural olarak tek başına İİK m.68 anlamında itirazın kesin kaldırılmasını sağlayacak belge niteliğinde değildir.

Bu nedenle faturaya dayalı takibe yapılan itiraz karşısında, alacaklının hangi hukuki yolu kullanabileceği dosyadaki belgelerin niteliğine göre belirlenmelidir.

Örneğin faturanın yanı sıra borçlunun imzasını taşıyan ve kanuni şartları karşılayan bir borç ikrarı bulunması hâlinde farklı bir değerlendirme yapılabilir.

7. Fatura Alacağının İspatında Hangi Belgeler Önemlidir?

Faturaya dayalı uyuşmazlıklarda yalnızca faturanın düzenlenip düzenlenmediği değil, faturaya konu ticari ilişkinin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği de araştırılır.

Bu noktada tarafların sunduğu belgeler önemli rol oynar.

7.1. Sözleşmeler

Yazılı satış veya hizmet sözleşmesi, taraflar arasındaki hukuki ilişkinin kurulmasına ve yükümlülüklerin kapsamına ilişkin önemli delillerden biridir.

Örneğin sözleşmede teslim edilecek malın miktarı, niteliği, satış bedeli ve ödeme tarihi düzenlenmiş olabilir.

7.2. Sevk İrsaliyesi ve Teslim Belgeleri

Mal satışlarında alacağın ispatı bakımından teslim belgeleri önemlidir.

Özellikle alıcının veya yetkili temsilcisinin teslimi doğruladığı belgeler, malın teslim edildiğinin ispatını kolaylaştırabilir.

Ancak teslim belgesinin kim tarafından imzalandığı, imzalayan kişinin yetkisi ve belgenin içeriği ayrıca değerlendirilmelidir.

7.3. Ticari Defter ve Muhasebe Kayıtları

Tarafların usulüne uygun tutulmuş ticari defterleri, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 222. maddesinde düzenlenen şartlar çerçevesinde delil olarak değerlendirilebilir.

Örneğin bir faturanın borçlu şirketin ticari defterlerinde kayıtlı bulunması, alacağın varlığının ispatında önem taşıyabilir.

Buna karşılık faturanın yalnızca alacaklının kendi ticari defterlerinde yer alması, tek başına her durumda yeterli değildir.

7.4. Yazışmalar ve Elektronik Kayıtlar

Tarafların e-posta yazışmaları, sipariş onayları, elektronik iletişim kayıtları ve ticari işlemle ilgili diğer belgeleri, somut olayın özelliklerine göre delil olarak kullanılabilir.

Örneğin borçlu şirketin yetkili temsilcisinin, fatura bedelini sonraki ay ödeyeceklerini belirttiği yazışmalar alacak iddiasının değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

Ancak elektronik belgelerin kim tarafından oluşturulduğu, bütünlüğü ve ispat gücü ayrıca incelenmelidir.

8. E-Fatura veya E-Arşiv Faturasına Dayanılarak İcra Takibi Yapılabilir mi?

Evet. Elektronik ortamda düzenlenen faturalar da faturaya dayalı alacak takibinde kullanılabilir.

E-fatura ve e-arşiv faturaları, ilgili vergi mevzuatı kapsamında düzenlenen elektronik belgelerdir.

Ancak burada da faturanın elektronik ortamda düzenlenmiş olması, faturadaki alacağın tartışmasız biçimde ispat edildiği anlamına gelmez.

Elektronik faturanın hukuki değerlendirmesinde de taraflar arasındaki temel borç ilişkisinin bulunup bulunmadığı ve edimlerin yerine getirilip getirilmediği önem taşır.

Ticari E-Faturaya İtiraz Edilmezse Borç Kesinleşir mi?

Elektronik fatura uygulamalarında temel fatura ve ticari fatura gibi farklı senaryolar bulunmaktadır.

Ticari fatura senaryosunda sistem üzerinden kabul veya ret yanıtı verilmesi mümkünken, temel fatura senaryosunda itirazın harici yollarla gerçekleştirilmesi gerekebilir.

Bununla birlikte elektronik fatura sistemindeki teknik işlemler ile Türk Ticaret Kanunu'nun 21. maddesindeki hukuki sonuçlar birbirinden ayrılmalıdır.

Elektronik faturanın sistem üzerinden reddedilmemesi, taraflar arasında gerçekte hiç kurulmamış bir sözleşmeyi kendiliğinden oluşturmaz.

Aynı şekilde e-faturanın elektronik ortamda alınmış olması, borçlunun sonradan kendisine tebliğ edilen icra ödeme emrine karşı yedi günlük itiraz hakkını ortadan kaldırmaz.

Farazi Olay: E-Faturaya İlişkin İcra Takibi

Bir yazılım şirketi, müşterisine 180.000 TL tutarında e-fatura düzenlemiştir.

Müşteri şirket, fatura kendisine ulaşmasına rağmen sistem üzerinden herhangi bir işlem yapmamıştır.

Daha sonra faturaya konu yazılım hizmetinin sunulmadığını iddia etmiştir.

Alacaklı şirket, e-faturaya dayanarak genel haciz yoluyla icra takibi başlatabilir.

Ancak borçlu süresinde itiraz ederse hizmetin gerçekten yerine getirilip getirilmediği, sözleşme ve diğer deliller çerçevesinde değerlendirilir.

Dolayısıyla e-faturanın varlığı ile alacağın kesin olarak ispatlanmış olması aynı anlama gelmez.

9. Fatura Bedelinin Bir Kısmı Ödenmişse Kalan Tutar İçin İcra Takibi Yapılabilir mi?

Evet. Faturadan doğan alacağın yalnızca bir kısmının ödenmesi hâlinde, kalan alacak için icra takibi başlatılması mümkündür.

Örneğin 400.000 TL tutarındaki bir faturanın 250.000 TL'si ödenmiş, kalan 150.000 TL ise vadesinde ödenmemiş olabilir.

Bu durumda alacaklı, şartları varsa ödenmeyen 150.000 TL üzerinden takip başlatabilir.

Ancak icra takibinde talep edilen tutarın doğru hesaplanması gerekir. Daha önce yapılan ödemelerin dikkate alınmaması, gerçekte mevcut olmayan bir alacağın talep edilmesine neden olabilir.

Özellikle taraflar arasında birden fazla fatura, değişik tarihlerde yapılan ödemeler ve karşılıklı alacaklar bulunuyorsa cari hesap hareketlerinin ayrıntılı biçimde incelenmesi önemlidir.

Farazi Olay: Kısmen Ödenmiş Fatura

Konya'da faaliyet gösteren bir makine üreticisi, alıcı şirkete 600.000 TL bedelle makine satmıştır.

Alıcı şirket 400.000 TL ödeme yapmış, kalan 200.000 TL'yi ise ödememiştir.

Satıcı, kalan alacağı için ilamsız icra takibi başlatabilir.

Ancak alıcı şirketin yaptığı 400.000 TL ödeme dikkate alınmadan faturanın tamamı üzerinden takip yapılması hâlinde, borçlu ödenmiş kısım bakımından itirazda bulunabilir.

Bu nedenle takip öncesinde banka dekontları, cari hesap hareketleri ve ödeme açıklamaları birlikte değerlendirilmelidir.

10. Fatura Üzerinde İmza veya Kaşe Bulunması Zorunlu mudur?

Faturaya dayalı icra takibi bakımından sıkça sorulan sorulardan biri de faturada borçlunun imzasının veya kaşesinin bulunmasının zorunlu olup olmadığıdır.

Genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatılabilmesi için faturanın mutlaka borçlu tarafından imzalanmış veya kaşelenmiş olması gerekmez.

Bu takip yolunda alacaklı, para alacağı iddiasına dayanarak takip başlatabilir.

Bununla birlikte faturada borçlunun imzasının bulunup bulunmaması, alacağın ispatında önem taşıyabilir.

Ancak faturanın üzerine atılmış her imzanın aynı hukuki sonucu doğurduğu söylenemez.

Örneğin bir imza yalnızca belgenin teslim alındığını gösterebilir. Başka bir durumda imzalı belge, içeriğine göre borç ikrarı niteliğinde olabilir.

Bu nedenle imzanın kime ait olduğu, hangi amaçla atıldığı ve belgenin içeriği birlikte değerlendirilmelidir.

Faturanın borçlu tarafından imzalanmamış olması tek başına icra takibi başlatılmasına engel değildir; ancak uyuşmazlık hâlinde alacağın ispatı bakımından başka delillere ihtiyaç duyulabilir.

11. Fatura Alacağı İçin Arabuluculuğa Başvurmak Zorunlu mudur?

Faturaya dayalı alacakların tahsilinde dikkat edilmesi gereken önemli konulardan biri de zorunlu arabuluculuktur.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi uyarınca, kanunda belirtilen ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.

Ancak burada icra takibi başlatılması ile mahkemede dava açılması birbirinden ayrılmalıdır.

Genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatılmadan önce, sırf takip fatura alacağına dayanıyor diye zorunlu arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekmez.

Buna karşılık borçlunun takibe itiraz etmesi üzerine ticari nitelikte bir itirazın iptali davası açılacaksa dava şartı arabuluculuk gündeme gelir.

Örneğin iki şirket arasındaki mal satışından doğan fatura alacağı için genel haciz yoluyla takip başlatılabilir. Borçlu itiraz ederek takibi durdurduğunda, ticari itirazın iptali davası açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması gerekecektir.

Bu ayrım, ticari alacakların tahsil sürecinde dava şartı eksikliği nedeniyle usulden ret sonucuyla karşılaşılmaması açısından önemlidir.

Farazi Olay: Fatura Alacağı İçin Arabuluculuk Süreci

Bir toptancı şirket, müşterisi olan başka bir şirkete 750.000 TL tutarında ürün satmış ancak bedelini tahsil edememiştir.

Alacaklı, faturaya dayanarak genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatmıştır.

Borçlu şirket ödeme emrine süresinde itiraz etmiş ve takip durmuştur.

Alacaklı şirket, itirazın iptali davası açmak istemektedir.

Bu uyuşmazlığın ticari dava niteliğinde olması nedeniyle, dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekir.

Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması durumunda, diğer yasal şartların da mevcut olması kaydıyla itirazın iptali davası açılabilir.

12. Faturaya Dayalı İcra Takibinde Faiz Talep Edilebilir mi?

Fatura alacağı nedeniyle icra takibi başlatılırken yalnızca asıl alacak değil, koşulları mevcutsa faiz de talep edilebilir.

Ancak her fatura için aynı faiz oranının uygulanması veya faturanın düzenlendiği tarihten itibaren otomatik olarak faiz işletilmesi doğru değildir.

Faiz bakımından başlıca şu hususlar değerlendirilmelidir:

• Taraflar arasında faiz ve ödeme vadesine ilişkin sözleşme hükmü bulunup bulunmadığı.
• Borcun ne zaman muaccel hâle geldiği.
• Borçlunun hangi tarihte temerrüde düştüğü.
• Alacağın ticari işten kaynaklanıp kaynaklanmadığı.
• Kanuni faiz, ticari temerrüt faizi veya sözleşmesel faiz koşullarının mevcut olup olmadığı.

Özellikle ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinden kaynaklanan ödemelerde Türk Ticaret Kanunu'nun 1530. maddesindeki özel düzenlemeler uygulanabilir.

Bu nedenle takip talebinde faiz oranının ve başlangıç tarihinin doğru belirlenmesi önem taşımaktadır.

Farazi Olay: Vadesi Gelen Faturanın Ödenmemesi

Bir şirket, müşterisine 300.000 TL tutarında hizmet sunmuştur.

Taraflar arasında yapılan sözleşmede ödeme tarihi 1 Eylül 2026 olarak kararlaştırılmıştır.

Müşteri şirketin bu tarihte ödeme yapmaması hâlinde alacaklı, borcun temerrüdü ve faiz bakımından sözleşme hükümlerini ve ilgili kanuni düzenlemeleri değerlendirebilir.

Buna karşılık hiçbir vade kararlaştırılmamışsa faturanın düzenlenme tarihi tek başına her durumda temerrüt tarihi kabul edilemez.

Bu nedenle özellikle yüksek tutarlı ticari alacaklarda faiz hesabının dikkatle yapılması gerekir.

13. Haksız Yere Düzenlenen Fatura Nedeniyle İcra Takibi Başlatılırsa Ne Yapılabilir?

Bir kişinin veya şirketin adına düzenlenen her fatura, mutlaka gerçek bir borç ilişkisinden kaynaklanmayabilir.

Örneğin hiç sipariş edilmemiş bir mal için fatura düzenlenmesi, sunulmamış bir hizmetin bedelinin talep edilmesi veya daha önce ödenmiş bir faturanın yeniden tahsile konu edilmesi mümkündür.

Böyle bir durumda borçlunun başvurabileceği hukuki yollar bulunmaktadır.

13.1. Faturanın İçeriğine İtiraz

Fatura kendisine ulaşan kişi, TTK m.21/2'nin uygulanabildiği durumlarda sekiz günlük süre içerisinde içeriğe itiraz edebilir.

İtirazın yapıldığını ispatlayabilecek yazılı veya elektronik yöntemlerin kullanılması önemlidir.

Ancak faturaya itiraz edilmiş olması, sonradan başlatılacak icra takibinin kendiliğinden önlenmesini sağlamaz.

13.2. Ödeme Emrine İtiraz

Borçlu hakkında genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatılması durumunda, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içerisinde itiraz edilebilir.

Süresinde yapılan geçerli itiraz, takibi durdurur.

İtirazın kapsamı somut olaya göre belirlenmelidir. Borcun tamamına veya yalnızca belirli kısmına itiraz edilebilmesi mümkündür.

13.3. Menfi Tespit Davası

Borçlu olmadığını ileri süren kişi, İcra ve İflas Kanunu'nun 72. maddesinde düzenlenen koşullar çerçevesinde menfi tespit davası açabilir.

Menfi tespit davası, kişinin takip konusu borçtan sorumlu olmadığının tespitini amaçlar.

Ancak bu davanın açılması, devam eden icra takibini kendiliğinden durdurmaz. İhtiyati tedbir talepleri bakımından İİK m.72'deki özel koşulların değerlendirilmesi gerekir.

13.4. İstirdat Davası

Kişinin gerçekte borçlu olmadığı bir tutarı cebrî icra tehdidi altında ödemiş olması hâlinde, İİK m.72 kapsamında istirdat davası gündeme gelebilir.

Bu dava, yasal koşulların mevcut olması hâlinde haksız biçimde tahsil edilmiş paranın geri alınmasını amaçlamaktadır.

Dolayısıyla haksız fatura nedeniyle icra takibine maruz kalan kişinin başvurabileceği hukuki yol, takibin aşamasına ve ödemenin yapılıp yapılmadığına göre değişebilir.

14. Faturaya Dayalı İcra Takibinde Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?

Fatura alacaklarında zamanaşımı bakımından tek ve bütün alacaklara uygulanabilecek özel bir süre bulunduğu söylenemez.

Zamanaşımı süresi, faturanın düzenlenmesinden ziyade alacağın kaynaklandığı temel hukuki ilişkinin niteliğine göre belirlenmektedir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesinde genel zamanaşımı süresi, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça on yıl olarak düzenlenmiştir.

Buna karşılık TBK m.147 ve diğer özel düzenlemeler kapsamında bazı alacaklar için beş yıllık veya farklı zamanaşımı süreleri öngörülmüş olabilir.

Örneğin belirli hizmet sözleşmelerinden, ticari işlerden veya özel kanunlara tabi ilişkilerden kaynaklanan alacakların zamanaşımı bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekebilir.

Bu nedenle her fatura alacağının mutlaka on yılda zamanaşımına uğradığı yönünde genel bir değerlendirme yapılması doğru değildir.

Ayrıca zamanaşımının başlangıcı, durması ve kesilmesi gibi hususlar da somut uyuşmazlığın özelliklerine göre incelenmelidir.

15. Faturaya Dayalı Alacakların Tahsilinde İşletmeler Nelere Dikkat Etmelidir?

Faturaya dayalı alacakların tahsilinde yaşanan uyuşmazlıkların önemli bir bölümü, ticari işlem sırasında yeterli belge düzenlenmemesinden veya mevcut belgelerin usulüne uygun saklanmamasından kaynaklanmaktadır.

Özellikle şirketlerin vadeli satış ve hizmet ilişkilerinde yalnızca fatura düzenlenmesiyle yetinmemeleri önemlidir.

Satış veya hizmet sözleşmelerinin hazırlanması, teslim belgelerinin düzenlenmesi, sipariş onaylarının saklanması ve ödemelerin yazılı kayıt altına alınması, ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlayabilir.

Bunun yanında faturaların karşı tarafa hangi tarihte ulaştığının belirlenebilmesi ve ticari defter kayıtlarının doğru tutulması da önem taşır.

Örneğin düzenli mal satışı gerçekleştiren bir şirket, teslim edilen ürünlere ilişkin imzalı teslim belgelerini muhafaza etmediği takdirde, borçlunun icra takibine itiraz etmesi üzerine alacağın varlığını ispatlamakta güçlük yaşayabilir.

Buna karşılık sözleşme, sipariş kayıtları, teslim belgeleri, fatura ve ödeme hareketlerinin birbirini doğrulaması alacak iddiasının hukuki açıdan değerlendirilmesini kolaylaştıracaktır.

Bu nedenle faturaya dayalı alacakların tahsili, yalnızca icra takibinin başlatılması aşamasında değil, ticari ilişkinin kurulduğu andan itibaren doğru bir belgelendirme sistemi oluşturulmasıyla da yakından ilgilidir.

16. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Sadece faturayla icra takibi başlatılabilir mi?

Evet. Para alacağı için genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatılabilir. Ancak faturanın tek başına alacağın varlığını kesin olarak ispatladığı söylenemez.

2. Faturada borçlunun imzası yoksa icra takibi yapılabilir mi?

Evet. Faturada borçlunun imzasının bulunması, genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatılmasının zorunlu şartı değildir. Ancak imzanın bulunmaması, uyuşmazlık hâlinde alacağın ispatı bakımından önem taşıyabilir.

3. Faturaya sekiz gün içerisinde itiraz edilmezse borç kesinleşir mi?

Hayır. TTK m.21/2 kapsamında faturanın olağan içeriğine ilişkin kabul karinesi doğabilir. Ancak bu durum, gerçekte mevcut olmayan bir sözleşmeyi kendiliğinden oluşturmaz ve ödeme emrine itiraz hakkını ortadan kaldırmaz.

4. E-faturayla icra takibi yapılabilir mi?

Evet. E-fatura ve e-arşiv faturasına dayalı alacaklar için genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatılabilir. Alacağın ispatı bakımından temel hukuki ilişki ve diğer deliller önem taşır.

5. Faturaya dayalı icra takibine kaç gün içerisinde itiraz edilir?

Genel haciz yoluyla ilamsız icra takibinde ödeme emrinin tebliğinden itibaren kural olarak yedi gün içerisinde itiraz edilebilir.

6. Faturaya itiraz edilirse icra takibi durur mu?

Faturaya yapılan ticari itiraz, tek başına icra takibini durdurmaz. İcra takibinin durması için genel haciz yoluyla gönderilen ödeme emrine kanuni sürede geçerli itiraz yapılması gerekir.

7. Borçlu icra takibine itiraz ederse alacaklı ne yapabilir?

Alacaklı, koşulları mevcutsa itirazın iptali davası açabilir. Kanunda öngörülen nitelikte belgelerin bulunması hâlinde itirazın kaldırılması yoluna da başvurulabilir.

8. Ödenmeyen faturaya faiz işletilebilir mi?

Koşulları mevcutsa evet. Ancak faiz türü, oranı ve başlangıç tarihi sözleşmeye, borcun niteliğine ve ilgili mevzuata göre belirlenmelidir.

9. Fatura alacağı için arabuluculuk zorunlu mudur?

Genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatılması için kural olarak zorunlu arabuluculuk aranmaz. Ancak ticari nitelikteki itirazın iptali ve diğer kanunda sayılan davalarda dava açılmadan önce arabuluculuk dava şartı olabilir.

10. Hiç mal almadığım hâlde adıma fatura kesilirse borçlu olur muyum?

Sırf adınıza fatura düzenlenmiş olması, tek başına geçerli bir borç ilişkisinin varlığını kanıtlamaz. Ancak hakkınızda icra takibi başlatılmışsa ödeme emrine ilişkin kanuni sürelerin dikkate alınması gerekir.

Sonuç: Faturaya Dayalı İcra Takibi Mümkündür, Ancak Alacağın İspatı Ayrı Bir Hukuki Meseledir

Ödenmeyen fatura alacaklarının tahsili amacıyla genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatılması mümkündür.

Ancak faturanın icra takibine dayanak gösterilebilmesi ile faturanın alacağın varlığını hukuken ispatlaması aynı anlama gelmemektedir.

Özellikle borçlunun ödeme emrine süresinde itiraz etmesi hâlinde, alacaklının fatura konusu ticari ilişkinin ve alacağın varlığını ilgili hukuki kurallar çerçevesinde ortaya koyması gerekebilir.

Bu nedenle faturaya dayalı uyuşmazlıklarda sözleşmeler, teslim belgeleri, ticari defterler, elektronik yazışmalar ve ödeme kayıtları önem taşımaktadır.

Ayrıca faturaya sekiz gün içerisinde itiraz edilmemesinin sonuçları ile ödeme emrine yedi gün içerisinde itiraz edilmesinin sonuçları birbirinden farklıdır.

Fatura düzenlemek, tek başına borç yaratmaz; ancak gerçek bir ticari ilişkiden kaynaklanan ve ödenmeyen fatura alacağı, yasal koşullar çerçevesinde icra takibine konu edilebilir.

Konya'da faaliyet gösteren Aygören Hukuk ve Av. Ramis Çağatay Aygören tarafından hazırlanan bu yazı, faturaya dayalı icra takibi ve ticari alacakların tahsiline ilişkin genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Konya icra avukatı ve Konya ticaret hukuku avukatı aramalarına konu olabilen fatura alacakları, itirazın iptali davaları ve ticari uyuşmazlıklarda, tarafların hukuki durumunun somut olayın özellikleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerekmektedir.